Verminderde vruchtbaarheid door je sportkleding? Wat de wetenschap zegt

We trekken ze bijna dagelijks aan: leggings, sportbh's, hardlooptops. Maar wist je dat je sportkleding meer doet dan alleen zweet opvangen en je comfortabel laten bewegen? Achter die glanzende stoffen en technische coatings gaat een verborgen wereld van chemische stoffen schuil. En sommige daarvan worden in verband gebracht met… verminderde vruchtbaarheid.

Hormoonverstoorders in je sportoutfit

Veel sport- en yogakleding bestaat uit synthetische vezels zoals polyester, nylon en viscose. Om de stof sterker of waterafstotend te maken, worden chemische hulpstoffen toegevoegd. Denk aan:

• PFAS – de "forever chemicals" die kleding water- en vuilafstotend maken
• Ftalaten – weekmakers die vaak in prints en logo's zitten
• Bisfenolen (BPA/BPS) – bouwstenen van plastics en coatings
• Triclosan – een antibacteriële stof in "anti-geur"-sportkleding

Deze stoffen worden ook wel endocriene verstoorders (EDC's) genoemd. Ze kunnen het hormonale systeem in ons lichaam beïnvloeden.

Wat de wetenschap zegt

Uit talloze onderzoeken blijkt een verontrustend verband tussen deze stoffen en vruchtbaarheid.

PFAS – de "forever chemicals"

Wat het is: PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn een groep van duizenden chemicaliën die bijna niet afbreken in het milieu en zich ophopen in ons lichaam.^[1]

Wat ze veroorzaken: PFAS hopen zich op in het bloed en de lever en verstoren daar de hormoonhuishouding. Uit onderzoek blijkt dat ze de productie en werking van oestrogeen en progesteron bij vrouwen beïnvloeden – hormonen die cruciaal zijn voor de eisprong, innesteling van een bevruchte eicel en het verloop van de zwangerschap.^[2] Bij mannen is aangetoond dat PFAS de testosteronspiegel kunnen verlagen, wat direct effect heeft op de aanmaak en kwaliteit van zaadcellen.^[3] Bovendien kunnen PFAS het immuunsysteem verzwakken en ontstekingsprocessen in gang zetten, wat indirect de vruchtbaarheid verder onder druk zet.

Gevolg: Een grote studie onder 1.032 vrouwen die probeerden zwanger te worden, toonde aan dat hogere PFAS-concentraties in het bloed samenhingen met een tot 40% verminderde vruchtbaarheid. Concreet betekende dit een langere tijd nodig om zwanger te worden, een verminderde kans op succesvolle conceptie per cyclus en mogelijk ook een hoger risico op miskramen.^[4] Bij vrouwen die IVF-behandelingen ondergingen, werden eveneens negatieve effecten waargenomen: hogere PFAS-niveaus correleerden met minder opgehaalde eicellen en lagere zwangerschapskansen.^[5]

Waar vind je het in het dagelijks leven?

• Anti-aanbakpannen (Teflon)
• Water- en vuilafstotende jassen, regenkleding en schoenen
• Voedselverpakkingen (pizzadozen, popcornzakken, fastfood verpakkingen)
• Cosmetica (waterproof mascara, foundation, lipsticks)
• Tapijten en meubels met vlekwerende coating

Waar vind je het in sportkleding?

• In waterafstotende en vuilwerende coatings (denk aan sportjassen, hardloopbroeken en outdoor kleding met een DWR-coating).
• Vaak terug te vinden in kleding die belooft "waterproof", "anti-vlek", of "easy clean" te zijn.

Ftalaten – stille slopers van spermakwaliteit

Wat het is: Ftalaten zijn weekmakers die plastic flexibel maken. Het zijn bekende hormoonverstoorders die de spermakwaliteit en beweeglijkheid van zaadcellen aantasten. Ze worden ook in verband gebracht met verstoringen van de testosteronhuishouding.^[6]

Wat ze veroorzaken: Ftalaten binden zich in het lichaam aan receptoren die normaal worden geactiveerd door androgenen (mannelijke geslachtshormonen). Daardoor raken hormoonsystemen uit balans. Een grootschalige systematische review toonde aan dat blootstelling aan DEHP en DBP – twee veelgebruikte ftalaten – robuust bewijs leverde voor negatieve effecten op mannelijke reproductieve gezondheid.^[7] Studies tonen aan dat hogere niveaus van ftalaten in de urine samenhangen met een lagere spermaconcentratie, minder beweeglijke zaadcellen en een hogere mate van DNA-schade in sperma.^[8] Bij vrouwen kunnen ftalaten de ovariële functie aantasten, wat leidt tot onregelmatige cycli of verminderde eicelkwaliteit.

Gevolg: Verminderde vruchtbaarheid bij mannen door slechtere spermakwaliteit, en bij vrouwen een lagere kans op bevruchting door hormonale ontregeling en verminderde eicelgezondheid. Experimenten toonden ook aan dat DEHP de testosteron/androgeenreceptor-signaleringsroute verstoort tijdens de spermatogenese, wat direct leidt tot verminderde mannelijke vruchtbaarheid.^[9]

Waar vind je het in het dagelijks leven?

• PVC-vloeren en -behang
• Douchegordijnen en opblaasbare producten
• Speelgoed (vooral van zacht PVC)
• Schoonmaakmiddelen en luchtverfrissers (als oplosmiddel)
• Cosmetica (nagellak, parfum, haarspray)

Waar vind je ze in sportkleding?

• In PVC- of plastisol-prints (zoals logo's en grote opdrukken op sportshirts of leggings).
• In sommige coatings van elastische stoffen.
• Vooral aanwezig bij "glanzende" of rubberachtige prints die bovenop de stof liggen.

BPA – het plastic dat zich als oestrogeen gedraagt

Wat het is: Bisfenol A (BPA) en varianten zoals BPS worden gebruikt om plastic hard en transparant te maken, maar ook in coatings en kleurstoffen. BPA kan hormonen nabootsen (met name oestrogeen) en wordt gelinkt aan slechtere IVF-resultaten, ovariële disfunctie en hormonale ontregeling bij vrouwen.^[10]

Wat het veroorzaakt: Bisfenol A kan zich in het lichaam gedragen als een zwak oestrogeen. Het hecht zich aan oestrogeenreceptoren en geeft zo verkeerde signalen aan het hormonale systeem. Bij vrouwen is BPA in verband gebracht met verminderde eicelrijping, een lagere kans op succesvolle IVF-behandelingen en stoornissen in de menstruatiecyclus. Een studie onder 256 vrouwen die IVF ondergingen, vond een duidelijk negatief verband: voor elke verhoging van BPA in de urine daalde het aantal opgehaalde eicellen met gemiddeld 12% en de piek-oestradiolspiegel met 213 pg/ml.^[11] Bij mannen verlaagt BPA de spermaproductie, tast het de zaadcelmorfologie aan en verhoogt het de kans op oxidatieve stress in het sperma.^[12]

Gevolg: Minder kans op zwangerschap, verstoring van de natuurlijke cyclus, en een verhoogd risico op vruchtbaarheidsproblemen bij koppels die proberen zwanger te worden. Onderzoek toonde aan dat verhoogde BPA-niveaus samenhangen met een verhoogde kans op implantatiefalen tijdens IVF-behandelingen.^[13]

Waar vind je het in het dagelijks leven?

• Plastic drinkflessen en voedselcontainers (vooral polycarbonaat)
• Voering van conservenblikken en drankblikjes
• Kassabonnen (thermisch papier)
• Tandheelkundige materialen (sealants, composietvullingen)
• Huishoudelijke apparaten met harde kunststof onderdelen

Waar vind je het in sportkleding?

• In sommige synthetische coatings en kunststoffen die in textiel worden verwerkt.
• In bepaalde kleurstoffen of kleurfixatiemiddelen.
• Mogelijk aanwezig in sportkledingaccessoires zoals elastieken, ritsen of kunststof details.

Triclosan – de "anti-geur" stof die meer doet dan bacteriën doden

Wat het is: Triclosan is een antibacterieel middel dat vaak wordt toegevoegd om geurvorming tegen te gaan. Het staat bekend als een hormoonverstorende stof die in verband wordt gebracht met lagere mannelijke vruchtbaarheid en slechtere spermaparameters.^[14]

Wat het veroorzaakt: Triclosan werkt antibacterieel, maar beïnvloedt ook de schildklierhormonen en geslachtshormonen. Een systematische review en meta-analyse die 1.312 mannen onderzocht, toonde aan dat triclosan-blootstelling geassocieerd wordt met significante verminderingen in spermaconcentratie en beweeglijkheid.^[15] Bij mannen wordt triclosan in verband gebracht met lagere testosteronspiegels en slechtere spermakwaliteit (minder beweeglijkheid en afwijkende vormen). Dierstudies toonden aan dat triclosan testosteronbiosynthese onderdrukt via verschillende moleculaire mechanismen.^[16] Bij vrouwen kan triclosan de balans van oestrogeen en progesteron verstoren, wat invloed heeft op de cyclus en de innesteling van een bevruchte eicel. Daarnaast kan triclosan de darm- en vaginale microbiota verstoren, wat indirect gevolgen heeft voor de hormonale balans en vruchtbaarheid.

Gevolg: Verminderde kans op conceptie en een verstoorde hormonale balans die zowel mannelijke als vrouwelijke vruchtbaarheid negatief beïnvloedt. Een studie die zwangere ratten blootstelde aan triclosan tijdens de dracht en lactatie vond subfertiliteit bij de mannelijke nakomelingen, met verhoogd pre- en post-implantatie verlies en verminderd sperma aantal en beweeglijkheid.^[17]

Waar vind je het in het dagelijks leven?

• Tandpasta (sommige merken, inmiddels vaak verboden in EU)
• Mondwater
• Antibacteriële handzeep en douchegel
• Keukenaccessoires (snijplanken, sponzen) met "antibacteriële" claims
• Cosmetica zoals deodorants en make-up (in oudere of niet-EU producten nog aanwezig)

Waar vind je het in sportkleding?

• In "anti-odor" of "antibacteriële" sportkleding (bijvoorbeeld hardloopshirts of yogatops met geurwerende claims).
• Soms ook in sokken en compressiekleding die langdurig fris zou moeten blijven.

Waarom sportkleding extra risico geeft

Tijdens sporten is je huid warmer, vochtiger en in beweging. Precies de omstandigheden die migratie van chemicaliën uit textiel naar je huid kunnen versnellen. Een baanbrekende studie uit 2024 toonde aan dat microplastics uit textiel giftige chemicaliën zoals vlamvertragers kunnen afgeven wanneer ze in contact komen met zweet, waardoor deze stoffen beschikbaar komen voor absorptie door de huid.^[18] Het onderzoek vond dat tot 8% van de blootgestelde chemicaliën over een periode van 24 uur door de huid kon worden opgenomen – en dit percentage steeg significant bij vochtiger (zweterige) huid.

Daarbovenop verliezen synthetische stoffen bij elke draag- of wasbeurt microvezels. Deze minuscule plasticdeeltjes dragen chemicaliën mee en kunnen worden ingeademd of ingeslikt. Recent onderzoek vond microplastics in menselijk voortplantingsweefsel – een gebied dat nu volop in de wetenschappelijke belangstelling staat. Een studie uit 2024 detecteerde microplastics in alle onderzochte menselijke testikels (23 samples) en hondentestikels (47 samples), met concentraties in menselijk weefsel die drie keer hoger lagen dan in de placenta.^[19] Bij honden correleerde een hogere concentratie van PVC in het weefsel met een lager spermaaantal, wat suggereert dat verschillende soorten plastic verschillende toxiciteitsniveaus kunnen hebben.^[20]

Hoe certificeringen je beschermen: GOTS en OEKO-TEX 100

Niet alle sportkleding is hetzelfde. Waar conventionele sportkleding vrijwel altijd een cocktail van schadelijke chemicaliën bevat, bieden bepaalde certificeringen wel degelijk bescherming. De twee belangrijkste zijn GOTS (Global Organic Textile Standard) en OEKO-TEX Standard 100 – en beide werken op een fundamenteel verschillende manier.

GOTS is de strengste certificering voor biologisch textiel ter wereld. Het kijkt naar het hele productieproces: van de teelt van het biologische katoen tot en met de chemicaliën die tijdens de verwerking gebruikt worden. GOTS verbiedt niet alleen giftige stoffen, maar stelt ook strenge eisen aan arbeidsomstandigheden, waterverbruik en milieu-impact.^[21]

OEKO-TEX Standard 100 daarentegen test het eindproduct zelf. Er worden honderden schadelijke stoffen gemeten in het textiel dat bij jou op de huid komt – ongeacht hoe of waar het gemaakt is. Als er te veel resten van verboden chemicaliën in zitten, krijgt het product geen certificaat.^[22]

Onze sportkleding bij NOHI NATURAL heeft beide certificeringen. Dat betekent dat we zowel tijdens de productie als in het eindproduct aan de strengste eisen voldoen. Hieronder zie je precies hoe GOTS en OEKO-TEX 100 omgaan met de vier hormoonverstoorders die we eerder bespraken:

Het belangrijkste verschil: GOTS kijkt naar hoe het textiel gemaakt wordt (chemische inputs en de hele productieketen), terwijl OEKO-TEX 100 test wat er uiteindelijk in het eindproduct zit. Samen bieden ze de beste bescherming: GOTS zorgt dat de productie schoon verloopt, en OEKO-TEX 100 controleert dat het eindresultaat ook daadwerkelijk veilig is voor je huid.

Wat kun je zelf doen?

Gelukkig kun je de risico's beperken:

• Kies gecertificeerde natuurlijke vezels – Biologisch katoen met GOTS-certificering is de veiligste optie. Zoek naar kleding die zowel GOTS als OEKO-TEX 100 heeft.
• Vermijd "water-/vuilafstotende" claims – die duiden vaak op PFAS, tenzij expliciet vermeld wordt dat het PFAS-vrij is.
• Wees kritisch op grote plastisol-prints – deze bevatten vaak ftalaten. Kies voor geprinte designs met watergedragen inkten of borduurwerk.
• Check keurmerken – GOTS en OEKO-TEX 100 hanteren strenge eisen voor schadelijke stoffen en testen honderden chemicaliën.
• Was slim – Voorwassen kan reststoffen verminderen; gebruik een waszak of filter tegen microvezels bij synthetische kleding.

De conclusie

De bewijzen stapelen zich op: bepaalde stoffen in sportkleding kunnen onze vruchtbaarheid bedreigen. Hoewel er nog onzekerheden zijn over exacte doseringen, is de rode draad duidelijk: hoe meer we onszelf blootstellen aan hormoonverstorende stoffen, hoe groter het risico.

Voor wie zijn gezondheid én toekomst serieus neemt, is het dus geen luxe om kritisch te kijken naar wat je draagt. Sporten zou je vruchtbaarheid juist moeten ondersteunen, niet ondermijnen. Daarom kiezen we bij NOHI NATURAL voor GOTS-gecertificeerd biologisch katoen met OEKO-TEX 100 certificering – zodat je kunt sporten zonder je zorgen te hoeven maken over wat er tegen je huid zit.